انواع سمعک: معرفی 20 تا از مدل‌های سمعک

با ترکیب این ویژگی‌ها، بیش از ۲۰ مدل مختلف از جمله BTE، RIC، CIC، مدل‌های استخوانی، سیستم‌های کراس، و دستگاه‌های هوشمند بلوتوثی در دسترس کاربران قرار می‌گیرد. در واقع، یک سمعک می‌تواند هم‌زمان داخل‌گوشی، دیجیتال، باتری‌خور و مبتنی بر انتقال هوایی باشد.

انواع سمعک از نظر شکل و محل قرارگیری

رایج‌ترین روش برای دسته‌بندی سیستم‌های شنوایی، بررسی محل قرارگیری بدنه و قطعات الکترونیکی آن‌ها است. منابع رسمی و استانداردهای نام‌گذاری، سبک‌های مختلف را بر اساس اینکه دستگاه در پشت لاله گوش قرار می‌گیرد یا داخل مجرای آن، تفکیک می‌کنند. بررسی انواع سمعک ‫از نظر شکل و محل قرارگیری به ما نشان می‌دهد که اندازه دستگاه ارتباط مستقیمی با قدرت آمپلی‌فایر و اندازه باتری دارد.

هر یک از این فرم‌های ظاهری، ویژگی‌های آکوستیکی خاصی ایجاد می‌کنند که برای تمام الگوهای افت شنوایی مناسب نیستند. در ادامه، ساختار فیزیکی و محل قرارگیری رایج‌ترین فرم‌های ظاهری را بدون در نظر گرفتن سطح تکنولوژی آن‌ها بررسی می‌کنیم.

سمعک پشت گوشی (BTE)

در سمعک پشت گوشی یا Behind-the-Ear، بدنه اصلی که شامل میکروفون، آمپلی‌فایر، مدار پردازش دیجیتال صدا و رسیور است، کاملا در پشت لاله گوش قرار می‌گیرد. صدای تقویت‌شده از طریق یک تیوب پلاستیکی شفاف به قالب گوش (Earmold) که درون کاسه گوش قرار دارد، هدایت می‌شود.

مدل‌های BTE به دلیل فضای بیشتر کیس، معمولا توانایی جای دادن باتری‌های بزرگتر و مدارهای پردازشی قوی‌تری را دارند. این ساختار قابل‌تشخیص، در اندازه‌ها و توان‌های خروجی متنوعی تولید می‌شود تا بتواند محدوده وسیعی از افت‌های شنیداری را پوشش دهد.

سمعک مینی پشت گوشی (Mini BTE)

سمعک Mini BTE نسخه کوچک‌تر، ظریف‌تر و سبک‌تر از مدل‌های پشت‌گوشی سنتی است. در این ساختار، قطعات اصلی الکترونیکی و رسیور همچنان در بخش پشت لاله گوش تعبیه شده‌اند، اما ابعاد کلی دستگاه برای کاهش دیده‌شدن بهینه‌سازی شده است.

انتقال صدا در سمعک مینی پشت گوشی معمولا از طریق یک تیوب بسیار باریک (Thin Tube) و یک دام یا قالب کوچک به کانال گوش انجام می‌شود. تفاوت اصلی آن با مدل‌های RIC در این است که در Mini BTE رسیور همچنان درون بدنه پشت گوش قرار دارد، اما در مدل‌های ریک گیرنده به داخل مجرا منتقل شده است.

سمعک ریک یا گیرنده داخل کانال (RIC/RITE)

سمعک رسیور داخل کانال (Receiver-in-Canal) یا RITE، ساختاری دوگانه دارد. بخش پردازش‌گر، میکروفون‌ها و منبع تغذیه در یک محفظه کوچک پشت گوش قرار می‌گیرند، اما گیرنده صدا (رسیور) از بدنه جدا شده و از طریق یک سیم بسیار باریک به داخل کانال گوش فرستاده می‌شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز RIC را به‌عنوان سبکی کاملا مجزا از BTE معرفی می‌کند. انتقال رسیور به مجرای گوش باعث می‌شود بدنه پشت‌گوشی بسیار کوچک‌تر شده و کیفیت صدای خروجی به دلیل نزدیکی به پرده گوش، شفاف‌تر و طبیعی‌تر به نظر برسد.

در کلینیک حانا، بارها با مراجعانی روبه‌رو شده‌ایم که می‌گویند: «من صدای تلویزیون را می‌شنوم، اما کلمات را متوجه نمی‌شوم.» این افراد معمولا دچار افت شنوایی در فرکانس‌های بالا (مثل حروف س، ش، ف) هستند. اگر برای این فرد از سمعک داخل‌گوشی کیپ استفاده شود، ممکن است احساس گرفتگی شدید یا پیچش صدای خود را در سر (اثر انسداد) تجربه کند. در چنین شرایطی، سمعک RIC با یک دام باز (Open Dome) اجازه می‌دهد صداهای بم به‌طور طبیعی وارد گوش شوند و دستگاه فقط فرکانس‌های زیر را که فرد در آن‌ها ضعف دارد، تقویت کند.

سمعک داخل گوشی (ITE)

بدنه سمعک ITE (In-the-Ear) به‌صورت کاملا سفارشی و بر اساس قالب‌گیری دقیق از گوش کاربر ساخته می‌شود. این دستگاه در بخش بیرونی گوش یا همان کاسه لاله گوش (Concha) قرار می‌گیرد و تمام قطعات الکترونیکی سمعک داخل گوشی درون یک پوسته یکپارچه جای داده می‌شوند.

باید توجه داشت که ITE یک نام عمومی برای تمام سمعک‌های نامرئی نیست؛ بلکه مشخصا به مدلی اشاره دارد که بخش قابل‌توجهی از فضای صدفی گوش را پر می‌کند. مدل‌های ITE به دلیل اندازه نسبتا بزرگ پوسته، فضای کافی برای تعبیه دکمه‌های کنترل ولوم و میکروفون جهت‌دار را دارند.

سمعک داخل کانال (ITC)

سمعک داخل کانال (In-the-Canal) نیز دستگاهی سفارشی است، اما محل قرارگیری آن نسبت به مدل‌های ITE عمیق‌تر است. این مدل در قسمت ابتدایی کانال گوش جای می‌گیرد و تنها بخش کوچکی از صفحه بیرونی آن (Faceplate) ممکن است در ورودی مجرا دیده شود.

تفاوت ITC با ITE در اندازه کوچک‌تر پوسته و تمرکز آن بر مجرای گوش است. از سوی دیگر، تفاوت آن با مدل‌های CIC در عمق نفوذ است؛ به این معنا که سمعک ITC عمق کمتری را اشغال می‌کند و به دلیل داشتن فضای بیشتر نسبت به CIC، معمولا امکانات ارتباطی بهتری را ارائه می‌دهد.

سمعک کاملا داخل کانال (CIC)

سمعک CIC (Completely-in-Canal) به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که تقریبا به‌طور کامل داخل مجرای شنوایی قرار گیرد. این مدل نسبت به ITC به‌مراتب کوچک‌تر است و در عمق بیشتری از کانال گوش جای‌گذاری می‌شود تا از دید پنهان بماند.

منابع رسمی شنوایی‌شناسی، CIC را یکی از سبک‌های کانالی می‌دانند که تنها با کمک یک پین کشویی کوچک (Pull-out string) از گوش خارج می‌شود. در این ساختار، به دلیل محدودیت فضا، معمولا از باتری‌های سایز ۱۰ در سمعک کاملا داخل کانال استفاده شده و قابلیت‌هایی مانند دکمه ولوم فیزیکی حذف می‌شوند.

سمعک نامرئی یا عمیق داخل کانال (IIC)

سمعک IIC (Invisible-in-Canal) عمیق‌ترین مدل سفارشی است که فراتر از خم دوم مجرای گوش قرار می‌گیرد. این دستگاه کاملا در تاریکی کانال گوش پنهان می‌شود و به همین دلیل، در دسته سمعک‌های به‌اصطلاح نامرئی طبقه‌بندی می‌گردد.

البته باید واقع‌بین بود؛ اصطلاح «نامرئی» یک مفهوم مطلق نیست، بلکه به کم‌دیده‌شدن دستگاه اشاره دارد. میزان پنهان ماندن واقعی سمعک نامرئی در گوش کاربر، به عوامل زیر بستگی دارد:

1. قطر و طول کانال گوش فرد مراجعه‌کننده.
2. میزان افت شنوایی و نیاز به رسیورهای بزرگ‌تر.
3. موقعیت خمات و ساختار آناتومیک مجرا در زمان قالب‌گیری.

انواع سمعک بر اساس فناوری و قابلیت ارتباطی

هنگام بررسی انواع سمعک ‫بر اساس تکنولوژی، باید بدانیم که عباراتی مانند دیجیتال، هوشمند یا وایرلس، فرم‌های ظاهری جدیدی نیستند. این اصطلاحات مستقیما به شیوه آنالیز صدا، نوع چیپست داخلی و امکانات ارتباطی دستگاه اشاره می‌کنند. این ویژگی‌ها می‌توانند به‌طور هم‌زمان در یک پوسته قرار بگیرند؛ یعنی یک سمعک BTE می‌تواند به‌طور هم‌زمان هم دیجیتال، هم هوشمند و هم بلوتوثی باشد. در ادامه، تفاوت این مفاهیم تکنولوژیک را بررسی می‌کنیم.

سمعک دیجیتال

سمعک دیجیتال صداهای محیطی را دریافت کرده و پیش از تقویت، آن‌ها را به داده‌های کدهای صفر و یک (دیجیتال) تبدیل می‌کند. این مدار پردازشی امکان تفکیک فرکانس‌ها، مدیریت نویز و برنامه‌ریزی دقیق بر اساس ادیوگرام کاربر را به شنوایی‌شناس می‌دهد. امروزه تقریبا تمام دستگاه‌های مدرن موجود در بازار از پردازش دیجیتال صدا استفاده می‌کنند. این تکنولوژی پایه، در تمام فرم‌های فیزیکی از جمله مدل‌های پشت‌گوشی، ریک و پوسته‌های داخل‌کانالی قابل اجرا است و جایگزین کامل سیستم‌های آنالوگ قدیمی شده است.

سمعک هوشمند

«سمعک هوشمند» در واقع یک دسته‌بندی عملکردی برای توصیف سیستم‌های دیجیتال پیشرفته است. این دستگاه‌ها قابلیت اسکن و تحلیل لحظه‌ای محیط صوتی را دارند و می‌توانند تنظیمات بهره و کاهش نویز را متناسب با تغییرات محیط (مانند ورود از یک اتاق ساکت به یک خیابان شلوغ) به‌صورت خودکار تغییر دهند.

برخی کاربران در هفته‌های اول استفاده از سمعک‌های هوشمند پیشرفته، صدای به هم خوردن ظروف یا ورق زدن کاغذ را بیش از حد تیز می‌شنوند. این موضوع همیشه نشان‌دهنده خرابی یا تنظیم اشتباه نیست؛ گاهی مغز پس از سال‌ها محرومیت حسی، در حال سازگاری با فرکانس‌هایی است که مدت‌ها نشنیده است. با این حال، اگر پس از دوره سازگاری این صداها همچنان آزاردهنده باشند، ادیولوژیست باید برنامه کنترل نویز ضربه‌ای (Transient Noise Reduction) یا بهره فرکانس‌های بالا را در نرم‌افزار سمعک بازنگری کند.

سمعک بلوتوثی

سمعک بلوتوثی از پروتکل‌های ارتباطی استاندارد Bluetooth برای اتصال مستقیم به تلفن‌های هوشمند، تبلت‌ها، تلویزیون و سایر تجهیزات جانبی استفاده می‌کند. این فناوری امکان استریم مستقیم مکالمات تلفنی و موسیقی را مستقیما به گوش کاربر فراهم می‌سازد.

پروتکل‌های جدیدی مانند Bluetooth LE Audio به‌طور اختصاصی برای اکوسیستم دستگاه‌های شنوایی توسعه یافته‌اند تا مصرف باتری را در هنگام انتقال صدا کاهش دهند. البته باید در نظر داشت که وجود بلوتوث در سمعک، لزوما به معنای سازگاری آن با تمامی مدل‌های قدیمی موبایل یا همه سیستم‌عامل‌ها نیست.

سمعک وایرلس (Wireless)

مفهوم Wireless (بی‌سیم) بسیار گسترده‌تر از بلوتوث است و به هرگونه ارتباط رادیویی میان سمعک‌ها و سایر دستگاه‌ها اشاره دارد؛ این قابلیت به دو سمعک روی گوش راست و چپ اجازه می‌دهد تا اطلاعات محیطی را با یکدیگر تبادل کرده و به‌صورت هماهنگ عمل کنند.

برای روشن شدن تفاوت: هر سمعک بلوتوثی قطعا یک سمعک وایرلس است، اما تمام سمعک‌های وایرلس لزوما از فناوری بلوتوث استفاده نمی‌کنند. ارتباط بی‌سیم می‌تواند برای اتصال به ریموت‌کنترل‌ها یا میکروفون‌های یقه‌ای در کلاس‌های درس نیز کاربرد داشته باشد.

انواع سمعک بر اساس منبع تغذیه

نحوه تامین انرژی دستگاه، معیار دیگری برای طبقه‌بندی است. بررسی انواع سمعک ‫بر اساس منبع تغذیه صرفا شیوه روشن نگه‌داشتن مدارات پردازشی را نشان می‌دهد و ارتباطی با کیفیت صدای خروجی ندارد. تولیدکنندگان بزرگ، اکثر پلتفرم‌های پردازشی خود را در هر دو نسخه باتری‌دار و شارژپذیر به بازار عرضه می‌کنند تا کاربران بر اساس سبک زندگی، لرزش دست و میزان راحتی خود، گزینه مناسب را انتخاب کنند.

سمعک شارژی

سمعک شارژی دارای یک باتری لیتیوم-یون داخلی است که توسط کاربر قابل‌تعویض نیست. این مدل‌ها با قرار گرفتن درون یک داک یا کیس شارژ اختصاصی، انرژی مورد نیاز برای فعالیت روزانه خود را دریافت می‌کنند. تکنولوژی شارژی معمولا در فرم‌های فیزیکی RIC و BTE بسیار رایج است؛ هرچند اخیرا برخی از کمپانی‌ها، پوسته‌های سفارشی داخل‌گوشی (ITE و ITC) را نیز با باتری‌های قابل‌شارژ به بازار عرضه کرده‌اند.

سمعک باتری‌خور

سمعک‌های باتری‌خور از باتری‌های یک‌بارمصرف زینک-اِیر (Zinc-Air) استفاده می‌کنند. در این مدل‌ها، کاربر پس از تخلیه انرژی، باید درب باتری دستگاه را باز کرده و یک باتری جدید با سایز استاندارد را در آن قرار دهد. این باتری‌ها در اندازه‌های استاندارد بین‌المللی (مانند سایز ۱۰، ۳۱۲، ۱۳ و ۶۷۵) تولید می‌شوند و با رنگ‌بندی‌های مشخصی در بازار توزیع می‌گردند تا فرآیند تعویض برای سالمندان ساده‌تر باشد.

انواع سمعک بر اساس مسیر انتقال صدا

در این دسته‌بندی، معیار اصلی، بررسی آناتومی و مسیری است که ارتعاشات صوتی برای رسیدن به سلول‌های مویی حلزون گوش طی می‌کنند. این یک تفاوت بنیادین در طراحی سیستم‌های شنیداری محسوب می‌شود. بر اساس استانداردهای FDA، دستگاه‌ها به دو گروه هوایی و استخوانی تقسیم می‌شوند. انتخاب بین این دو مسیر، کاملا به نوع ضایعه، سلامت پرده گوش و وضعیت استخوانچه‌های گوش میانی بستگی دارد. در ادامه انواع سمعک بر اساس انتقال صدا را معرفی خواهیم کرد:

سمعک انتقال هوایی (Air Conduction)

سمعک انتقال هوایی، همان ساختار آشنایی است که بیشتر کاربران می‌شناسند. در این سیستم، صدای تقویت‌شده از طریق مجرای گوش به پرده صماخ تابیده می‌شود و سپس از طریق استخوانچه‌های گوش میانی به گوش داخلی می‌رسد. تمامی مدل‌های رایج مانند پشت‌گوشی‌ها، ریک‌ها و مدل‌های پنهان داخل‌کانالی در این گروه قرار می‌گیرند. در این روش انتقال، سلامت مسیر هوایی برای دستیابی به نتیجه مطلوب ضروری است. اجزای اصلی درگیر در این انتقال عبارتند از:

• رسیور یا بلندگوی سمعک.
• حجم هوای محبوس در مجرای گوش.
• پرده گوش و ساختار گوش میانی.

سمعک استخوانی (Bone Conduction Hearing Aid)

سمعک انتقال استخوانی برای شرایطی طراحی شده است که مسیر هوایی مسدود باشد (مانند عفونت‌های مزمن گوش میانی یا آترزی مجرا). این دستگاه‌ها ارتعاشات صوتی را مستقیما از طریق استخوان جمجمه به مایعات گوش داخلی منتقل می‌کنند. مدل‌های غیرجراحی سمعک‌های استخوانی معمولا روی هدبند، تل‌های مخصوص یا چسب‌های متصل به پوست پشت گوش قرار می‌گیرند و لرزش‌ها را بدون نیاز به عبور از پرده گوش، به حلزون شنوایی می‌رسانند.

سمعک هدایت استخوانی BAHA

سیستم BAHA (Bone-Anchored Hearing Aid) یکی از پیشرفته‌ترین مدل‌های انتقال استخوانی است که شامل یک پردازشگر صوتی خارجی و یک بخش متصل یا کاشته‌شده در استخوان جمجمه (ایمپلنت تیتانیومی) می‌باشد. باید در نظر داشت که BAHA صرفا یک سمعک پشت‌گوشی قدرتمند نیست؛ بلکه یک سیستم شنوایی نیمه‌ایمپلنتی است که FDA آن را برای دور زدن کامل مشکلات گوش خارجی و میانی تایید کرده است.

انواع سمعک برای کم‌شنوایی یک‌طرفه و نامتقارن

گاهی اوقات مشکل کاربر، افت شنوایی در هر دو گوش نیست، بلکه ناشنوایی کامل یا غیرقابل‌تقویت در یک سمت است. در این شرایط، استفاده از انواع سمعک ‫بر اساس نوع کم‌شنوایی و سیستم‌های مسیریابی سیگنال ضرورت پیدا می‌کند. دستگاه‌های کراس و بای‌کراس از نظر فرم ظاهری کاملا شبیه به مدل‌های RIC یا BTE هستند، اما تفاوت آن‌ها در نحوه تبادل اطلاعات صوتی میان دو سمت سر است.

سمعک کراس (CROS)

سیستم CROS برای افرادی تجویز می‌شود که یک گوش آن‌ها کاملا طبیعی است و گوش دیگر دچار افت شنوایی شدید و غیرقابل‌تقویت (ناشنوایی یک‌طرفه) شده است. این سیستم از دو قطعه تشکیل شده است. در سمت گوش آسیب‌دیده، یک میکروفون و فرستنده قرار می‌گیرد که صداهای آن سمت را دریافت کرده و به‌صورت بی‌سیم به گیرنده‌ای که روی گوش سالم قرار دارد، منتقل می‌کند. به این ترتیب، فرد صداهای سمت ناشنوا را در گوش سالم خود می‌شنود.

سمعک بای‌کراس (BiCROS)

سیستم BiCROS عملکردی مشابه کراس دارد، با این تفاوت که گوش بهتر (دریافت‌کننده) نیز کاملا سالم نیست و درجاتی از کم‌شنوایی را دارد. در این حالت، گوش بهتر نیز به تقویت صدا نیاز دارد. انجمن گفتار، زبان و شنوایی آمریکا (ASHA)، سیستم بای‌کراس را برای افت‌های نامتقارن دوطرفه توصیه می‌کند؛ جایی که دستگاه روی گوش بهتر، علاوه بر دریافت و پخش صدای سمت مقابل، وظیفه تقویت صداهای محیطی برای جبران افت شنوایی همان گوش را نیز بر عهده دارد.

یک سمعک چگونه هم‌زمان در چند دسته قرار می‌گیرد؟

همان‌طور که متوجه شدید، این دسته‌بندی‌ها با یکدیگر در تضاد نیستند. برای پیدا کردن بهترین نوع سمعک، متخصص شنوایی‌شناسی باید چندین فاکتور را از دسته‌های مختلف با هم ترکیب کند تا به یک مدل واحد برسد. به جدول زیر که نشان‌دهنده ترکیب این ویژگی‌ها در دستگاه‌های واقعی است، دقت کنید:

با بررسی این جدول کاملا مشخص می‌شود که اصطلاحاتی مانند «ریک»، «شارژی» و «هوشمند»، رقیب یکدیگر نیستند. هرکدام از این کلمات، بُعد متفاوتی از یک سیستم واحد را توصیف می‌کنند. بنابراین، هنگام مراجعه به کلینیک، نیازی نیست بین سمعک هوشمند و سمعک پشت‌گوشی یکی را انتخاب کنید؛ چراکه می‌توانید یک سمعک پشت‌گوشی کاملا هوشمند داشته باشید.